ÇIRAK

Çizimler: Ufku EVRAN

“Gazete ilanıyla Y.’yi aldıkları işyerinde verilen işler, bir sokakta aşağı yukarı dolaşıp simit satmak veya bir çay ocağında garsonluk yapıp bir iş adamına zehirli çay vermek gibi gariptir. Ama o pek sorgulamaz meseleyi. Aklı fikri işyerindeki sekreter Şükriye’dedir.

Roman bir yandan bu esrarengiz iş hayatını anlatırken, öte yandan Y.’nin işlediği cinayetle de “renkleniyor.” Bu cinayet onun hayatla ve insanlarla kurduğu ilişkiyi ortaya sermesi açısından oldukça önemli. Gürültü yaparak rahatsız ettiği alt kat komşusu tarafından sürekli taciz edilen ve arada bir dövülen kahramanımız, sonunda tombalacı komşusunu –inceden inceye hesaplanmış ancak pratiğinde eline yüzüne bulaştırdığı bir biçimde- öldürür.”

Ömer TÜRKEŞ

İstanbul'un en derinlikli, tersine en klostrofobik mekânında, Beyoğlu'nda, bir yolunu bulup yaşayan insanlar... Beyaz çorap ve kumaş pantolonları, futbol takımlarının renklerini taşıyan atkılarıyla etrafı kesen, "Beyoğlu Devleti"nin isimleri değişmeye müsait, bu kötü hayatın kentsoylu atıkları, yani doğal kötüleri etrafında, bir anti kahraman ve onun art duyguları üzerinden gelişiyor olaylar.

Y. 21 yaşlarında, İstanbul'da kendi başına yaşayan, parasız bir insandır. İş aramaktadır. "Tehlikeli de olabilecek işlerde çalışacak dinamik bay eleman. Zekâ testi yapılacaktır" şeklinde verilmiş o ilan, biraz da seçeneği olmadığından, yaşantısını altüst edecektir. Y. bir yeraltı teşkilatında, tam da ne yaptığını anlamadan çalışmaya başlar. İş kolaydır, kazanç iyidir, sekreter kadın çok güzeldir, her şey yolundadır. İşten eve mutlu dönmektedir. Ama bir gün komşusuyla arasındaki sıradan bir sorun, pek sıradan olmayan bir yola doğru kayar.

Altüst kavramının karıştığı, rastlantıların düzmece olduğu ama planların rastlantılarla bozulduğu, özlü sözlerin bazen yararlı bazen zararlı sonuç verdiği, prova ve gerçeklerin ayrım noktasının belli olmadığı, porno ve aşkın iç içe yer aldığı, intikam için önceden planlanmış yersiz bir cinayetin işlendiği, aşırı arzunun son arzuya dönüştüğü... 94 sayfalık kitapta ironik ve gerçekçi anlatım iç içe, tıpkı olaylar gibi. Bazen de son derece basit nedenlere dayanan komedi tarzı sürtüşmeler, kahramanın kendisini içinden çıkamadığı mücadelelerin ortasında bulmasını sağlar.

Kahramanımız özgeçmişini şöyle yazar:

"Adı: Y. Başkurt

Doğum yeri ve tarihi: Ankara, 1978

Önceki işler: İşportacılık, Ankara Satranç Derneğinde çaycılık, çelik tencere pazarlama, THK için fitre zarfı dağıtımı, düğün fotoğrafçılığı kalfalığı."

Y. gündelik hayatın dışlanmış parçasıdır ve dışlanmışlığı onu "iyi" olmaya sevk eder. Vicdan sahibi, namuslu, mert, adil, doğru bir delikanlıdır, örf ve ananelerine bağlıdır. Oysa kendi gizli (art) dünyasında böyle midir? Kin, ihtiras, hırs, intikam güdüleri hain, ikiyüzlü, potansiyel suçlu kimliğiyle birleşir; şakayla başlayarak tırmanan gerginlikler, inişe geçerken komedi duygusu ve polisiye kurgusu tadı verir.

Kentli olmak, köylü olmak kadar etiği ve sınırları belirli bir şey değil. Buna bir de cumhuriyetin meyvesi (yasal elması) olan inan, güven sefaletini de eklersek önümüze traji-absürd bir kenar kent ve kentli silueti çıkar. Sokağa çıktığımızda gülümsediğimiz simitçi "belki de" ikiyüzlü ve ihanete yatkın, paradoks boyutlarına varacak kadar isyankâr ve teslimîyetçi. Bu pis romanın sonunda içimiz rahatlasa da, yani kahramanımız ölse de, hayaleti sokakta elini kolunu sallayarak dolaşıyor, bizimle.

Murathan MURADOĞLU (VİRGÜL 26, Ocak 2000, s. 69)

KÜÇÜLTEÇ
Zincirlerinizi koruyun
'Çırak'... Piya - Zedyayın tarafından basılmış bir roman. Yazarı Armağan Tekdöner. Kitabın ilk sayfasındaki biyografiden anlıyoruz ki Tekdöner, fotoğraf sanatçısı... Kapak fotoğrafı ve ayraç bunu kanıtlar nitelikte...
'Çırak', sözü edilen yayınevinin Gri Fare Dizisi'nden çıkmış. Bu diziden kaç kitap çıktı, bilmiyorum; elimde yalnızca bu kitap var; lakin işbu dizinin grafik tasarım açısından hayli ilginç olduğunu itiraf etmek gerek. Mahasti Kia'ya ait olan Gri Fare Dizisi logosu, tek başına iltifatın okkalısını hak edecek düzeyde...
Derdini yazarak paylaşmak gayesindeki bir yazarın kitabını bu şekilde tanıtmak, hiç kuşkusuz uygun bir yol değil. Ne ki şu sloganı okuyunca, kitap hakkında üç aşağı beş yukarı bir fikir edinileceği kanaatindeyim, eksik de olsa:
'Zincirlerinizden başka kaybedecek bir şeyiniz yoksa bile, siz siz olun, zincirlerinizi koruyun. Zincir de bir şeydir.'
Yazarın dili hakkında bir şey söylemiyorum, bunu tadımlık'taki metni okuyunca zaten anlayacaksınız...
Tadımlık
Sabah simit işine gidecekken hatırladı ki, merdivendeki cesedi ilk kendisi görecek, başkalarının bulmasını beklese, işe gidemeyecek. "Yukarı tükürsem sakal, aşağı tükürsem bıyık... yok yok tersi miydi" diye düşünürken telefon çaldı.
İrkildi. Bu saatte? Hemen göstergeye baktı, numara belirmemişti fakat telefon hâlâ çalıyordu. Açtı.
- Yasin, ben Alp. 10.30'da merkeze gel. Haa bugün simit satma.
- Emredersin ağbi. Anlaşıldı ağbi.
Ellerini açtı ve dualar okudu. Yine yırtmıştı.

Murat BATMANKAYA (RADİKAL KİTAP, 8 Mart 02)

TUTKU ROMANLARI
Roman Değerlendirmesi 3
1999 yılında yayınlanan sekiz roman, tutku teması etrafında cinsellik ve eşcinsellik takıntılarını işler. Bunlar sırasıyla Erendiz Atasü’nün Gençliğin O Yakıcı Mevsimi, Armağan Tekdöner’ın Çırak, Bilge Karasu’nun Kılavuz, Celal Hafifbilek’in ...Ve Sevgili Rozika, İbrahim Altun’un Romantik Salgın, Metin Kaçan’ın Harman Kaplan, Füsun Önal’ın Sinirli Vatandaş Cenk Cengâver’in Sosyal Bunalımları, Hasan Ali Toptaş’ın Kayıp Hayaller Kitabı’dır.
Armağan Tekdöner’in Çırak adlı romanı, bir takım insiyakî problemleri tartışan tezli bir roman intibaı uyandırır. Romanın tartışmaya açtığı temel kavram aşktır. Aşkın tedai ettirdiği boyutlar içerisinde pornografi, arzu, ihtiras, tehlike, ölüm, intikam gibi kavramlar yer alır. Felsefî bir takım açmazları, romanın imkânları ile tartışmaya açan yazar, oldukça başarısız bir kurgu etrafında kendini zor okutan bir üslûpla dolaşır, durur.

Nazir AKALIN (ALSAH BLOG, 8 Mayıs 06)

Çelik tencere şirketinden atılışıyla başlayan hayli uzun sürmüş işsizlik döneminin sonucu, kötü durumdaydı ve işaretlemiş olduğu bu ilanı dördüncü kez okumasına rağmen, tam da ne demek istendiğini hala anlayamamıştı.

Yakın zaman önceki olayları şöyle bir gözden geçirmek, “lanet olsun,” dedirtiyordu: Y. orada çalışmaya başladıktan kısa süre sonra iflas eden güya çelik üreticisi teneke şirket, ilk önce çalışanlarını üçer-beşer kovmuş, sonra da onlardan teminat için toplanan senetleri söke söke tahsil etmişti ve hatta Y.’nin siyah-beyaz televizyonuna da haciz gelmişti. Şirket ve şirketin borçları yok olmuş, ama nasıl olmuşsa, yok olan şirketin alacakları varlığını sürdürmüştü, üstelik de hileyle oluşturulmuş alacaklar! İnsanın yaşamak için çalışmak zorunda olması, bazen çalışıp kazanamaması bir yana, çalışmasına karşılık olarak kaybetmesine bile neden olabiliyordu. “Kazanmak isteyen, kaybetmeyi de göze almalı,” diye düşünmek için, demek ille de at yarışı oynamak gerekmiyordu, en masum işlerde dahi, bu alçakça kural geçerliydi. Sonuç hazin bir gerçekti ve buna ilaveten, işveren adaylarının yapacakları işkenceler ve dolandırıcılıklar öncesi, kurbana liyakat vermek için bir de test yapmaları, daha da içler acısıydı.

(Kitabın girişinden)

“Tehlikeli de olabilecek” demek,

“Tehlikeli olacak” demektir.

Öldürüllmek hak edilebilir mi?

Bütün aşklar rastlantısal mı?

Özlü sözlerin tamamen yanılgı olduğu durumlar olabilir mi?

Provalar nerede biter, gerçek uygulamalar nerede başlar?

Porno sevginin gelişkin hali mi?

İntikam zorunluluk mu?

Korku cüreti artırır mı?

“Son arzu”yu, arzunun kendisi sonuncu yapabilir mi?

Zincirlerinizden başka kaybedecek bir şeyiniz yoksa bile, siz siz olun, zincirlerinizi koruyun.

Zincir de bir şeydir.

----Kitabın arka kapağı----

Yazar: Armağan Tekdöner

Kitap: Çırak

Yayınevi: Zed Yayınları

Kapak tasarımı: Celal Erciyes

Basım tarihi: Kasım 1999

13cmX19,5cm, 94 sayfa, 3.hamur

Tür: Suç-kurgu

ISBN: 975-7026-56-5

Fotoğraf: Armağan TEKDÖNER